Eerst even een opmerking naar aanleiding van de discussies in Joy of TB:
Ik heb geen idee wat verlichting is. Heb ook alleen maar dingen van horen zeggen.
Ik weet dat het doorzien van de ik-illusie in het Boeddhisme "stream-entry" of "anatta" wordt genoemd en dat het daar wordt beschouwd als de 4e van de 10 fetters. Dus dan is er nog genoeg te doen voor de strever naar verlichting.
Het zal wel "stream-entry" heten, omdat het duidelijk wordt dat ik niets kan doen, bij gebrek aan ik en zodoende het leven als een rivier voortkabbelt (of soms dendert). Vandaar dat ook het zoeken stopt, maar de ontwikkeling gaat vanzelf door.
Voor mij is dit het eindpunt, maar zou niet durven beweren dat verlichting heeft plaatsgevonden.
Dat dat maar even duidelijk is. Misschien moet je wat we hier doen maar helemaal niet in verband brengen met verlichting, maar het meer zien als een onafhankelijk onderzoek.
Prima. Ik ben ook verder niet zo'n verlichtingsfanaticus verder hoor, mocht dat zo lijken. Maar goed, ik zal dit inderdaad beschouwen als een onafhankelijk onderzoek.
Nu verder:
De ene helft vertelt, en de andere helft geeft antwoord. Helft van wat?
Van mij.... het is als het ware een soort gespleten toestand. Geen nare of zo. Ik vind dat eigenlijk best wel leuk. Het is soms best gezellig zo in m'n hoofd. :-) Maar ergens heeft het ook wel iets debiels. ;) Bedoel, je bent toch eigenlijk één geheel. Je hebt het puur tegen jezelf. Maar je doet net alsof je het tegen een ander hebt... het is eigenlijk gewoon een gewoonte. En soms fantaseer je hele gesprekken tegen een denkbeeldige ander, die er op dat moment helemaal niet bij is.
Zo voer ik soms hele gesprekken en discussies in m'n hoofd met mezelf. Ja echt? Doe jij dat? Dan zou je moeten weten wat je volgende gedachte is. En vinden die plaats in je hoofd? Zijn ze werkelijk te lokaliseren of zijn er gedachten en komt daarbij het idee "in mijn hoofd" op?
Probeer de zin eens te herformuleren zonder de woorden "ik", "m'n" en "mezelf".
Nou ja, ze vinden in die zin plaats 'in je hoofd' dat daar de hersenen zitten, en we daar mee denken. Het is niet aan te wijzen. Het denken is volgens mij in feite gewoon een gedoe van hersenverbindingen, en een samenspel van geheugen, de opslagplaats van informatie.
Dan de vraag: 'doe ik "ik" dat denken...... dan zou je weten wat de volgende gedachte is.... hmmm dat is waarlijk wel een hele goeie ja. There you got me.
Vind dat al jaren echt een moeilijke ook. Heb me lang tegen dat idee verzet dat ik m'n eigen gedachten niet zou denken. Ook als ik hele meditaties aan die vraag besteedde bleef ik het idee houden dat ik ze wel degelijk zelf dacht. Dat ik gewoon diep van binnen (en wij allemaal dus) enorme praatjesmakers zijn. Maar het is natuurlijk wel duidelijk dat we niet al onze wonderbaarlijke, onnavolgbare associaties zelf bij elkaar bedenken. Daarvan kan ik alleen maar zeggen: dat doet ons brein gewoon. Of 'het onderbewuste' ?
Ik ben wel eens uitgekomen op een onderscheid tussen gedachten in een wakkere bewustheid, dus denken met volle aandacht, óf denken in een toestand van onbewustheid, waarin het meer mechanisch en automatisch is. Denken in aandacht/bewustheid dan lijkt het iig al veel meer of ik zelf wat meer bewust m'n gedachten kies.
Maar goed, daar ben ik ook inmiddels al niet meer zo zeker van.
Nogmaals, ik vind het wel een hele goeie: 'dan zou je weten wat je volgende gedachte is''. Dat is dus evident niet het geval inderdaad. Die vallen in... je komt ineens op iets onverwachts, soms iets briljants, en soms komt er ook niks zinnigs uit. Oké, dit maakt wel iets helder voor me over het denken moet ik zeggen dat ik eerder nog niet zo goed zag.
Maar wat is toch die ervaring van 'ik' die ervaart dat een gedachte wel of niet invalt... die ik die in gesprek is met zichzelf of iemand anders, en in dat gesprek wel of niet die ingeving krijgt (en natuurlijk vrolijk wordt van een briljante of mooie ingeving, waardoor het gesprek ook dan ineens een bijzondere wending krijgt en zo).
Het is afhankelijk van wat er wel of niet uit die hersenpan komt gerold. Dát hebben dus niet in de hand. Al is het over het algemeen (bij gezonde hersenen) wel een redelijk soepel systeem gelukkig. ;-)
Ja, en toch... er is toch ik die het allemaal ervaart, zich er wel of niet bewust van is. Ik die hinder of vreugde ondervindt van ergens wel of niet op kunnen komen.
De vraag die onbewust hierbij in me schreeuwt is: wat ben IK dan? Ik ben toch wel IETS? Er zit toch wel iets van werkelijkheid in? Ik ervaar dat toch? En jij toch ook?
Veel tekst. Al typende dit alles in overweging nemend.....
waarbij ineens een scheiding ontstaat tussen wat is, en 'ik-die-ervaart'.
Ik zie achtereenvolgens drie dingen gebeuren:
- Er is wat er is (wat wordt waargenomen)
- Er is een ik-besef/gevoel
- Er is een gevoel/idee van scheiding.
Al gebeurt dat natuurlijk wel in één beweging.
Vanwaar die opmerking?
En is die beweging wel zo natuurlijk? Of is het aangeleerd?
Nou, dat als we het erover hebben we dat in drie stukken vervelend, waardoor het een heel proces lijkt, maar dat het in de praktijk allemaal zo razendsnel in één beweging gebeurt.
En wat is dan die 'je' die leeft?
Je dwingt me tot advaita-taal, vooruit dan maar:
Er is een onmiskenbare ervaring van in leven te zijn.
Ja en toch ook wel van een 'iemand' die in leven is. Die ervaring is toch ook ontzettend sterk hoor. :P
Maar als je er dieper naar gaat kijken, dan ontstaan er wel gaten, dat dan weer wel.
En wat is dan die 'je' die leeft? Want ergens is die toch ook wel onmiskenbaar lijkt me.Ja, dat lijkt zo. Onderzoek of dat werkelijk zo is.
Overigens verschillen de geleerden van mening (of visie) op dit punt. Jan Koehoorn plakt het etiket "ik" op alles, ik plak het liever, behalve in het normale dagelijkse taalgebruik, nergens op. Ik ben noch alles, noch niets. Ervaringen doemen op. That's all. "ik", ik-besef, "I am" zijn ook van die ervaringen. Net als andere gedachten, gevoelens of zintuigindrukken.
En als ik nou zeg: 'we zijn wel iemand, alleen welke innerlijke ideeën we daar allemaal bij hebben, dat is één groot bij elkaar gedroomd zooitje aannames en conditionering'. Doet dat ook geen recht aan de werkelijkheid?
Moet wel zeggen, dat bij mij dan ook meteen weer de vraag opdoemt: 'oké, maar wat is die iemand dan zonder dat?' en ik dat dan weer niet zou weten.
Maar iedereen heeft in ieder geval weer z'n eigen voorkeuren, eigen denkwijze, karakter, gevoeligheden, geschiedenis, genen etc. en dat is toch een soort unieke eigenheid. Ik heb niet de gedachten die jij nu hebt, en jij niet de mijne.
Experiment:
Leg je handen voor je op tafel. Wacht een paar seconden en til dan een hand op.
Was het je linker of je rechter hand? Wat bepaalde dat? En wat bepaalde het moment dat je de hand optilde?
Herhaal een paar keer en observeer.
Dat wordt dan bepaald door 'net deed ik links, dan nu maar rechts', of 'nog een keer rechts, want het hoeft ook weer niet precies voorspelbaar om en om', al zijn die gedachten er niet woordelijk, maar dat is ongeveer het gevoel en de onbewuste gedachte. Ofzoiets. Ik geef er nu ook maar wat woorden aan.......Is er een centrale entiteit "ik", die bepaalt wanneer en welke hand opgetild wordt?
Niet met een bewust idee en besluit of zo iig. Gaat onbewust. Er is een weten van wat je aan het doen bent, en dan ineens komt die impuls op om je hand op te tillen. Enigszins frustrerende vraag.....! Dat is ergens wel grappig, dat ik merk dat ik zo'n vraag wat irritant vind haha. Dat zegt misschien wel iets.
