6.
Hoe zit het met keuzes, vrije wil en controle. Wat maakt dat dingen gebeuren? Hoe werkt dat? Waar ben je verantwoordelijk voor? Geef voorbeelden vanuit je ervaring.
Keuzes, vrije wil en controle zijn vermeende verworvenheden van het zelf en net zo illusoir als het zelf zelf. Zo beleef ik dat althans. De illusie van de vrije wil is zo mogelijk nog lastiger te doorzien dat die van het zelf, omdat het geen entiteit is, waarvan vrij makkelijk valt te zien dat die niet bestaat. We zeggen ´ik kies nu dit glas op te pakken´ en concluderen dat wij het oppakken hebben veroorzaakt met onze vrije wil. Maar onterecht zien wij de gedachte als oorzakelijk startpunt. Wat we direct ervaren is dat de gedachte direct wordt gevolgd door de actie, maar we zien niet gemakkelijk dat het ontstaan van de gedachte geheel buiten ons om tot stand kwam. Wat maakt DAN dat die gedachte ontstaat... Ik geloof niet dat daar een zinnig antwoord op te geven valt. Ik weet het in elk geval niet en persoonlijk denk ik dat het einde zoek is als ik dat belangrijk zou vinden. Onze drang om dingen te snappen is meestal ingegeven door de illusie dat IK er op een of andere manier beter van zou worden als ik het wist, terwijl het juist het direct ervaren in de weg staat. Er is een ervaring van intentie en actie die hoort tot de beweging van het leven, maar dit zijn geen echte begin en eindpunten. Dat zit allemaal in de manier waarop wij met het denken structuur op de wereld projecteren om er zelf grip op te krijgen. We zien niet makkelijk dat die structuur uit ons voortkomt.
Met verantwoordelijkheid is het niet anders. Verantwoordelijkheid is natuurlijk ook maar een concept. Als ik mijn dochter van 7 niet van school zou halen omdat ik dronken in de kroeg zit, zegt men dat ik mijn verantwoordelijkheid als vader niet neem. Maar zonder echte (werkelijke) vrije wil kun je natuurlijk niet werkelijke verantwoordelijk nemen, je hebt immers feitelijk niets in de hand. Het concept is wel waardevol, omdat het wijzen van iemand op zijn verantwoordelijkheid vaak wel leidt tot gedragsverandering die goed doet voor de betrokkenen. Laten we niet vergeten dat concepten hele belangrijke dingen zijn, we ontkomen natuurlijk niet aan het feit dat we leven in een wereld die wij voor een groot deel aan elkaar conceptualiseren.
Als ik zeg dat ik mijn kinderen op een verantwoordelijke manier opvoed, bedoel ik daarmee dat al mijn keuzes, investeringen, opvoeding etc dusdanig zijn, dat ze daarmee voorzie worden in een klimaat waarin ze op een goede manier kunnen opgroeien. Maar het blijven keuzes die ´als vanzelf´ voortvloeien uit het leven waar ik deel van ben. Ik kan dat niet een verdienste van mezelf noemen omdat het vanzelf voortkomt uit hoe het leven via mij stroomt, tot uiting komt, dat is gewoon wat het is. Dit is hetzelfde als wat ik eerder ervaarde in de sneeuw bij de gedachte ´dit is het´. Dat wat direct wordt waargenomen, dat IS er echt, en vooral, MEER OOK NIET!
